Jak zostać tłumaczem przysięgłym w Polsce?

​Aby zostać tłumaczem przysięgłym w Polsce, trzeba spełnić warunki formalne określone w ustawie z dnia 25 listopada 2004 roku o zawodzie tłumacza przysięgłego, zdać dwuczęściowy egzamin państwowy organizowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości, złożyć ślubowanie i uzyskać wpis na listę tłumaczy przysięgłych. Poniżej krok po kroku, co dokładnie obejmuje ta droga.

Kto może przystąpić do egzaminu na tłumacza przysięgłego?

Ustawa wymienia kilka warunków formalnych, które kandydat musi spełnić, zanim w ogóle będzie mógł przystąpić do egzaminu państwowego:

• - Posiadanie obywatelstwa polskiego, obywatelstwa jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), lub obywatelstwa innego państwa, jeśli na mocy przepisów unijnych przysługuje mu prawo podjęcia zatrudnienia lub samozatrudnienia na terytorium Polski
• - Znajomość języka polskiego, potwierdzana zdaniem egzaminu
• - Pełna zdolność do czynności prawnych
• - Brak wyroku za przestępstwo umyślne, przestępstwo skarbowe lub nieumyślne przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu obrotu gospodarczego
• - Ukończenie studiów wyższych

Jakie wykształcenie jest potrzebne?

Wbrew powszechnemu przekonaniu, ustawa nie wymaga ukończenia konkretnego kierunku studiów, na przykład filologii. Wymóg ten obowiązywał w przeszłości, ale został zniesiony w ramach tak zwanej ustawy deregulacyjnej. Obecnie wystarczy dyplom ukończenia dowolnych studiów wyższych, choć w praktyce zdecydowana większość kandydatów kończy studia filologiczne, lingwistyczne lub przekładoznawcze, ponieważ najlepiej przygotowują one do samego egzaminu.

Minister Sprawiedliwości może w drodze decyzji zwolnić kandydata z wymogu posiadania wyższego wykształcenia, w szczególności gdy liczba tłumaczy przysięgłych danego języka jest niewystarczająca dla ochrony interesu społecznego i potrzeb wymiaru sprawiedliwości. Dotyczy to zwykle języków rzadziej wybieranych, gdzie brakuje kandydatów spełniających standardowe kryteria.

Jak wygląda egzamin na tłumacza przysięgłego?

Egzamin organizuje Państwowa Komisja Egzaminacyjna powołana przez Ministra Sprawiedliwości. Terminy egzaminów dla poszczególnych języków są ogłaszane z wyprzedzeniem co najmniej 21 dni przed datą testu. Koszty egzaminu, w tym opłatę egzaminacyjną, ponosi kandydat, a wpływy z opłaty stanowią dochód budżetu państwa. Egzamin składa się z dwóch części, pisemnej i ustnej, i uznaje się go za zdany dopiero po uzyskaniu pozytywnego wyniku z obu części.

Na czym polega część pisemna egzaminu?

Kandydat tłumaczy kilka tekstów w ograniczonym czasie, zarówno z polskiego na wybrany język obcy, jak i z tego języka na polski. Teksty obejmują nie tylko dokumenty stricte prawne i sądowe, ale też administracyjne, gospodarcze oraz tak zwane dokumenty życiowe, jak akty stanu cywilnego czy świadectwa. Komisja egzaminacyjna zwraca szczególną uwagę na poprawność samego języka polskiego w tłumaczeniu, ponieważ błędy stylistyczne czy składniowe w tłumaczeniu na polski są równie istotne jak błędy merytoryczne czy terminologiczne.

Na czym polega część ustna egzaminu?

Ustna część egzaminu obejmuje dwa rodzaje tłumaczenia: a vista, czyli tłumaczenie tekstu pisanego czytane na głos w drugim języku bezpośrednio z kartki, oraz konsekutywne, czyli tłumaczenie wypowiedzi po jej zakończeniu, z wykorzystaniem notatek sporządzonych w trakcie słuchania. Tematyka pozostaje zbliżona do części pisemnej, ale materiał ma zwykle formę bardziej typową dla sytuacji na żywo, na przykład pouczeń, zeznań czy krótkich fragmentów wypowiedzi urzędowych. W tej części komisja ocenia nie tylko wierność tłumaczenia, ale też odporność na presję czasu i umiejętność poradzenia sobie z niezrozumiałym lub niejasno sformułowanym fragmentem wypowiedzi.

Co dzieje się po zdaniu egzaminu?

Po uzyskaniu pozytywnego wyniku z obu części egzaminu kandydat składa uroczyste ślubowanie wobec Ministra Sprawiedliwości. Osoba, która złożyła ślubowanie, podlega z urzędu wpisowi na listę tłumaczy przysięgłych prowadzoną przez Ministra Sprawiedliwości. Kolejnym krokiem formalnym jest złożenie wzoru podpisu oraz odcisku własnej pieczęci tłumacza przysięgłego Ministrowi Sprawiedliwości, ministrowi właściwemu do spraw zagranicznych oraz wojewodzie właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania tłumacza. Dopiero po dopełnieniu tych formalności tłumacz może faktycznie rozpocząć uwierzytelnianie tłumaczeń i uczestniczyć w charakterze tłumacza przysięgłego w czynnościach prawnych, takich jak rozprawy sądowe czy czynności notarialne.

Czy warunki są takie same dla każdego języka?

Tak, wymagania formalne oraz przebieg egzaminu są identyczne niezależnie od wybranego języka, czy to angielskiego, niemieckiego, francuskiego, czy języka rzadziej wybieranego. Różni się jedynie dostępność terminów egzaminu, ponieważ komisja ogłasza je odrębnie dla poszczególnych języków, w zależności od liczby zgłoszonych kandydatów i zapotrzebowania.

Najczęściej zadawane pytania o zawód tłumacza przysięgłego

Czy trzeba skończyć filologię, żeby zostać tłumaczem przysięgłym?

Nie. Obecna ustawa wymaga jedynie ukończenia dowolnych studiów wyższych, choć w praktyce studia filologiczne lub przekładoznawcze najlepiej przygotowują do samego egzaminu.

Kto organizuje egzamin na tłumacza przysięgłego?

Egzamin organizuje Państwowa Komisja Egzaminacyjna powołana przez Ministra Sprawiedliwości, a terminy dla poszczególnych języków ogłaszane są z co najmniej 21-dniowym wyprzedzeniem.

Co się dzieje, jeśli kandydat nie zda jednej części egzaminu?

Egzamin uznaje się za zdany dopiero po uzyskaniu pozytywnego wyniku z obu części, pisemnej i ustnej. Osoba, która nie zdała, może przystąpić do egzaminu ponownie w kolejnym ogłoszonym terminie.

Czy obcokrajowiec może zostać tłumaczem przysięgłym w Polsce?

Tak, pod warunkiem posiadania obywatelstwa jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej lub EFTA, lub innego obywatelstwa, jeśli przepisy unijne dają takiej osobie prawo do podjęcia zatrudnienia lub samozatrudnienia w Polsce, oraz spełnienia pozostałych warunków ustawowych.

Jaką rolę pełni ślubowanie w tym procesie?

Ślubowanie składane wobec Ministra Sprawiedliwości jest ostatnim formalnym krokiem przed wpisem na listę tłumaczy przysięgłych. Dopiero po jego złożeniu kandydat zyskuje pełne prawo do wykonywania zawodu.

Od czego zacząć przygotowania?

Droga do zawodu tłumacza przysięgłego obejmuje kilka odrębnych etapów: spełnienie warunków formalnych, przygotowanie się do dwuczęściowego egzaminu obejmującego zarówno tłumaczenie pisemne, jak i ustne, złożenie ślubowania oraz dopełnienie formalności związanych z pieczęcią i wpisem na listę prowadzoną przez Ministra Sprawiedliwości. Najbardziej czasochłonnym etapem pozostaje przygotowanie merytoryczne do egzaminu, szczególnie w zakresie terminologii prawnej i administracyjnej w obu językach, ponieważ to właśnie ta wiedza, a nie sama biegłość językowa, najczęściej decyduje o wyniku egzaminu.