Krótka historia języka afrikaans

​Każdy, kto zajmuje się tłumaczeniem z afrikaans na angielski lub polski, powinien znać choć podstawy historii tego języka. Afrikaans jest stosunkowo młodym językiem na światowej scenie, ale w ciągu zaledwie kilku stuleci przeszedł drogę od gwary kolonialnych osadników do jednego z języków urzędowych Republiki Południowej Afryki.

Skąd wziął się język afrikaans?

Afrikaans wywodzi się z języka niderlandzkiego z XVII i XVIII wieku, sprowadzonego do Afryki Południowej przez holenderskich osadników i pracowników Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC). Osada w Kolonii Przylądkowej, założona w 1652 roku, była wówczas oddalona od Holandii o kilkumiesięczną, niebezpieczną podróż morską. Ta izolacja geograficzna i kulturowa sprawiła, że język osadników zaczął ewoluować niezależnie od niderlandzkiego już w XVIII wieku, tworząc najpierw odmianę znaną jako "przylądkowy niderlandzki" (Cape Dutch), a z czasem odrębny język: afrikaans.

Czy afrikaans jest podobny do niderlandzkiego?

Współczesny afrikaans w dużej mierze opiera się na słownictwie i gramatyce niderlandzkiego, dlatego osoby mówiące po niderlandzku są w stanie zrozumieć znaczną część afrikaans, i odwrotnie. Mimo to oba języki rozeszły się na tyle, że nie można ich traktować jako wzajemnie w pełni zrozumiałe, zwłaszcza w mowie potocznej i wymowie.

Afrikaans wchłonął też słownictwo z wielu innych źródeł, między innymi z języków khoisan (charakterystycznych ze względu na spółgłoski mlaskowe), z języków bantu, z malajskiego, przywiezionego przez niewolników sprowadzanych z Holenderskich Indii Wschodnich, oraz z portugalskiego. Ta mieszanka wpływów sprawia, że afrikaans, choć gramatycznie i leksykalnie wciąż blisko niderlandzkiego, ma wyraźnie odrębny, południowoafrykański charakter.

Gdzie dziś mówi się po afrikaans?

Najwięcej osób mówiących po afrikaans w RPA mieszka w Pretorii, Bloemfontein oraz w Prowincji Przylądkowej Zachodniej. W 1925 roku afrikaans uzyskał status języka urzędowego Związku Południowej Afryki, obok angielskiego i niderlandzkiego, i w praktyce szybko wyparł niderlandzki jako język administracji. Po zniesieniu apartheidu i wejściu w życie nowej konstytucji w 1996 roku RPA uznała 11 języków za równorzędnie urzędowe, a afrikaans pozostał jednym z nich.

Dlaczego status afrikaans bywa tematem spornym w RPA?

Historia afrikaans jest ściśle powiązana z historią polityczną Afryki Południowej. W czasach apartheidu obowiązkowe nauczanie afrikaans w szkołach dla czarnoskórych uczniów stało się jedną z bezpośrednich przyczyn powstania w Soweto w 1976 roku, jednego z przełomowych momentów w historii walki z apartheidem. Do dziś status i symbolika afrikaans bywają w RPA tematem wrażliwym, mimo że językiem posługuje się szeroka i zróżnicowana grupa mieszkańców kraju, w tym Koloredzi, którzy stanowią większość jego native speakerów.

Jakie dialekty ma afrikaans?

Kontakt pierwszych europejskich osadników z różnymi ludami i językami Afryki Południowej doprowadził do powstania kilku odrębnych dialektów afrikaans, w tym:

• Kaapse Afrikaans (afrikaans przylądkowy), używany głównie przez społeczność Koloredów w rejonie Kapsztadu
• Oranje Rivier Afrikaans, dialekt regionu doliny rzeki Oranje

Afrikaans wpłynął też na powstanie odrębnych form komunikacji poza standardowym językiem. Przykładem jest Sabela, tajny system komunikacyjny używany w południowoafrykańskich więzieniach przez tak zwany gang Numbers, łączący elementy afrikaans, zuluskiego i khosa. To ciekawostka pokazująca, jak głęboko afrikaans wrósł w różne warstwy społeczne RPA, niezależnie od pochodzenia etnicznego jego użytkowników.

Czy osoby mówiące po afrikaans znają też angielski?

Zdecydowana większość użytkowników afrikaans, zwłaszcza w RPA, posługuje się również angielskim, które jest tam językiem dominującym w biznesie międzynarodowym i administracji centralnej. Mimo to tłumaczenie z afrikaans na angielski (i odwrotnie) pozostaje regularnie potrzebne, między innymi przy dokumentach urzędowych, aktach stanu cywilnego, umowach handlowych czy materiałach firmowych kierowanych do odbiorców w RPA i Namibii, gdzie afrikaans wciąż jest ważnym językiem codziennej komunikacji.

Najczęściej zadawane pytania o język afrikaans

Czy afrikaans jest językiem urzędowym w RPA?

Tak, afrikaans jest jednym z 11 oficjalnych języków urzędowych Republiki Południowej Afryki, obok między innymi angielskiego, zuluskiego i khosa.

Czy afrikaans jest językiem urzędowym w Namibii?

Nie. Do 1990 roku afrikaans był tam językiem urzędowym obok niemieckiego, ale od uzyskania niepodległości jedynym językiem urzędowym Namibii jest angielski. Afrikaans pozostaje jednak powszechnie używany, zwłaszcza wśród ludności kolorowej i potomków osadników.

Ile osób mówi po afrikaans?

W samej RPA afrikaans jest językiem ojczystym dla około 6,2 miliona osób, a dla kolejnych 4 milionów jednym z dwóch języków ojczystych, co daje łącznie około 26% populacji kraju. Do tego dochodzą użytkownicy w Namibii i Botswanie.

Czy znajomość niderlandzkiego wystarczy do zrozumienia afrikaans?

Częściowo. Osoby mówiące po niderlandzku rozumieją sporą część afrikaans dzięki wspólnym korzeniom, ale oba języki rozeszły się na tyle w wymowie, gramatyce i słownictwie, że nie są w pełni wzajemnie zrozumiałe.

Skąd afrikaans zaczerpnął swoje słownictwo?

Podstawą jest XVII i XVIII-wieczny niderlandzki, ale afrikaans wchłonął też słowa z języków khoisan, języków bantu, malajskiego i portugalskiego, co odróżnia go leksykalnie od współczesnego niderlandzkiego.

Co warto wiedzieć przed tłumaczeniem z afrikaans?

Afrikaans to język o krótkiej, ale intensywnej historii: od XVII-wiecznej gwary holenderskich osadników, przez okres apartheidu, po jeden z 11 równorzędnych języków urzędowych dzisiejszej RPA. Jego bliskie pokrewieństwo z niderlandzkim bywa pomocne, ale nie zastępuje dokładnego tłumaczenia, zwłaszcza w dokumentach urzędowych czy umowach, gdzie liczy się precyzja, a nie ogólne podobieństwo języków. Biuro tłumaczeń Alingua realizuje tłumaczenia pisemne z i na afrikaans, w tym tłumaczenia dokumentów wymagających poświadczenia, i dobiera tłumacza znającego specyfikę południowoafrykańskich realiów językowych.